Rak jajnika - badania, które umożliwią jego wczesne wykrycie

poniedziałek 05:10 - 18.01.2016
Ocena Użytkowników (5 Ocen)
4.8
Rak jajnika - badania, które umożliwią jego wczesne wykrycie

Rak jajnika zajmuje piąte miejsce pod względem częstości zachorowań na nowotwory złośliwe wśród kobiet w Polsce - co roku diagnozuje się go u niemal 4 tysięcy Polek, a około 2,5 tysiąca chorych umiera. Nowotwór ten jest uznawany za schorzenie bardzo podstępne, ponieważ długo nie daje żadnych objawów i zwykle wykrywany jest w momencie, gdy leczenie jest już bardzo trudne. Dlatego tak ważne jest szybkie i prawidłowe zdiagnozowanie choroby.

Rodzaje badań w kierunku raka jajnika

Następujące badania wykorzystuje się w diagnostyce:

Co to jest rak jajnika?

Rak jajnika pojawia się na skutek nieprawidłowego i nieustającego wzrostu komórek nowotworowych, które wywodzą się z komórek nabłonkowych jajnika - tworzące się w ten sposób guzy i nacieki zaburzają ich pracę. Jajniki są gruczołami dokrewnymi, produkującymi szereg hormonów - najważniejszym z nich jest estradiol, który odpowiada za rozwój żeńskich cech organizmu. Ponadto, dzięki nim możliwa jest produkcja komórek jajowych, czyli żeńskich gamet. Nowotwór złośliwy może rozwinąć się tylko w jednym, lub w obu jajnikach jednocześnie. Im dłużej trwa proces nowotworowy, tym większa szansa, że powstaną przerzuty - ogniska nowotworowe w innych organach, ich obecność świadczy o zaawansowanym stadium choroby i źle rokuje.

Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem - po 50. roku życia diagnozuje się 80% przypadków zachorowań. Około 15% przypadków występuje jednak u kobiet poniżej 40. roku życia (8% przed 35. rokiem życia). Do innych czynników ryzyka zachorowania zalicza się predyspozycje genetyczne, bezpłodność, brak ciąż lub ciąże w późnym wieku, późną menopauzę, wystąpienie pierwszej miesiączki przed 12. rokiem życia czy czynniki środowiskowe (otyłość, dieta bogata w tłuszcze). Badania wskazują, że ryzyko zachorowania zmniejsza wieloletnie stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej czy karmienie piersią.

Objawy towarzyszące chorobie są zazwyczaj niespecyficzne i najczęściej nie łączy się ich z chorobą nowotworową.

Objawy raka jajnika:

  • zaparcia lub biegunki,
  • wzdęty brzuch,
  • niestrawność, uczucie ciężkości w jamie brzusznej,
  • zmęczenie,
  • brak apetytu,
  • uczucie nagłego parcia na mocz.

Gdy proces nowotworowy jest już zaawansowany, szanse na całkowite wyleczenie są wtedy zdecydowanie mniejsze niż w przypadku pacjentek, u których rak został wykryty we wcześniejszym etapie rozwoju.

Typowymi objawami zaawansowanego stadium są:

  • wodobrzusze (spowodowane nagromadzeniem się płynu w jamie otrzewnowej),
  • krwawienia z pochwy,
  • bóle brzucha.


Jak wykryć raka jajnika - badania, które przyczyniają się do wczesnego zdiagnozowania choroby

Raka jajnika trudno wykryć, kiedy jest on niewielki - do najbardziej przydatnych, pozwalających na jego wczesne wykrycie badań zalicza się badanie ginekologiczne, ultrasonograficzne, pomiar stężenia markerów nowotworowych czy testy genetyczne.

Badanie ginekologiczne

Każda kobieta powinna co najmniej raz w roku poddać się badaniu ginekologicznemu - dzięki niemu istnieje większa szansa na wczesne wykrycie nowotworów jajnika czy szyjki macicy. Ginekolog powinien przeprowadzić diagnostykę przez pochwę i odbytnicę w celu oceny wielkości gruczołów płciowych i ich tkliwości, w przypadku stwierdzenia obecności guza - jego umiejscowienie, spoistość i ruchomość. Lekarz ocenia również tzw. zatokę Douglasa - jest to zachyłek otrzewnej zlokalizowany między macicą a odbytnicą. Cechy, które sugerują, że zmiana jest złośliwa to ograniczona ruchomość zmiany, jej lity charakter, umiejscowienie obustronne oraz zajęcie zatoki Douglasa.

Badanie ultrasonograficzne

USG jest podstawową metodą wykorzystywaną w diagnostyce schorzeń narządów płciowych kobiecych. USG można wykonać przez powłoki brzuszne lub przezpochwowo. USG przez powłoki brzuszne pozwala tylko potwierdzić obecność guza (ale może wykryć ewentualne zmiany przerzutowe), USG przezpochwowe jest bardziej dokładne. Polega ono na wprowadzeniu do pochwy głowicy o długości ok. 20 cm i umożliwia ocenę umiejscowienia guza, jego wielkość i budowę, sposób unaczynienia oraz inne parametry - dzięki temu lekarz może z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, czy obecna zmiana ma charakter łagodny, czy złośliwy. Ostateczne rozpoznanie jest jednak możliwe dopiero po przeprowadzeniu histopatologii.

Tomografia komputerowa

Podstawę w diagnostyce guzów jajnika stanowi USG, natomiast tomografię komputerową (TK) wykonuje się, jeżeli wynik USG jest niejednoznaczny. Tomografia komputerowa jest badaniem radiologicznym, dzięki któremu można ocenić strukturę poszczególnych narządów i wykryć ewentualne nieprawidłowości. Dzięki tomografii komputerowej można określić rozmiar guza i jego stosunek do sąsiadujących narządów, można również stwierdzić obecność ewentualnych ognisk przerzutowych. W badaniu tym stosuje się szkodliwe promieniowanie rentgenowskie, dlatego nie należy go powtarzać zbyt często.

Test ROMA

Test ROMA (ang. Risk of Ovarian Malignancy Algorithm) jest nowym narzędziem, które służy do oceny prawdopodobieństwa, że zmiana powstała w jajnikach ma charakter złośliwy. Test ten polega na połączeniu kilku metod w jedną, spójną metodę oceny prawdopodobieństwa zachorowania. Test ROMA składa się z trzech części - statystycznego oszacowania ryzyka zachorowania oraz pomiaru stężenia dwóch markerów nowotworowych we krwi. Wynik testu podaje się w procentach - określają one prawdopodobieństwo rozwoju stanu nowotworowego u pacjentki. Statystyczne ryzyko zachorowania jest zależne od kilku czynników - np. ilości przebytych ciąż, warunków socjoekonomicznych, diety, wywiadu rodzinnego. Markery nowotworowe są to natomiast związki wytwarzane w wielu tkankach organizmu - przyjmują postać białek, enzymów, hormonów i antygenów. Stężenie tych związków jest niewielkie w tkankach prawidłowych, ale ich produkcja znacznie wzrasta w tkankach nowotworowych. Do markerów nowotworowych badanych u kobiet z podejrzeniem nowotworu zalicza się marker CA 125 i marker HE4. Im wyższe poziomy tych substancji we krwi, tym bardziej zaawansowany jest proces nowotworowy.

Badanie markerów nowotworowych dla kobiet

Markery nowotworowe to substancje, których poziom we krwi zwiększa się u chorych na nowotwór złośliwy. Jeżeli chcesz skontrolować swój stan zdrowia, wykonaj test w tym kierunku. Im wcześniej wykryty nowotwór, tym większa jest szansa na wyleczenie.

Dowiedz się więcej

Stężenie markera CA 125 rośnie jednak także w przypadku innych schorzeń, takich jak mięśniaki macicy czy endometrioza, dlatego jego podwyższony poziom nie musi oznaczać raka jajnika. HE4 jest nowo poznanym markerem - jest on wykrywalny już we wczesnym etapie rozwoju nowotworu (CA 125 może nie zwiększać się we wczesnym stadium). Pomiar stężenia markerów nowotworowych jest przydatny nie tylko w diagnostyce nowotworu, ale także w monitorowaniu jego rozwoju lub sprawdzenia, czy nie pojawił się nawrót choroby.

Testu ROMA nie należy wykonywać u pacjentek poniżej 18. roku życia, u kobiet leczonych chemioterapią oraz kobiet, które w przeszłości chorowały już na ten rodzaj nowotworu. W przypadku kobiet, które jeszcze nie przebyły menopauzy, wynik testu poniżej 7,4% oznacza niskie ryzyko zachorowania, wynik równy lub wyższy - wysokie. U kobiet po menopauzie wysokie ryzyko wiąże się z wynikiem równym lub wyższym niż 25,3%, a ryzyko niskie z wynikiem poniżej tej wartości.

Badanie histopatologiczne

Histopatologia jest kluczową analizą w diagnostyce nowotworów - polega na pobraniu fragmentów tkanek rozwijającego się guza i ich analizie pod mikroskopem. Dzięki analizie histopatologicznej można określić dokładny rodzaj nowotworu, stopień jego złośliwości oraz zaawansowania - co z kolei pozwoli na dobór odpowiedniego dla pacjenta leczenia. Materiał do analizy pobiera się podczas operacji lub przy pomocy aspiracyjnej biopsji cienkoigłowej.

Badanie genetyczne w kierunku raka jajnika

Bardzo przydatnym narzędziem w profilaktyce są testy genetyczne. Testem genetycznym nazywana jest analiza materiału genetycznego (DNA) pacjenta w celu potwierdzenia lub wykluczenia obecności w nim mutacji, które są przyczyną danej choroby lub które zwiększają ryzyko zachorowania na konkretne schorzenie w przyszłości. Takie mutacje są zazwyczaj dziedziczone po przodkach, ale mogą także powstać de novo, podczas zapłodnienia. Niektóre z takich mutacji znacznie zwiększają ryzyko zachorowania na nowotwory. Z rakiem jajnika związane są np. mutacje w genie BRCA1 i BRCA2, które silnie predysponują również do zachorowania na nowotwór piersi. W przypadku obecności mutacji w genach BRCA1 i BRCA2, ryzyko zachorowania wynosi odpowiednio 40% i 27%.

Pakiet badań genetycznych w kierunku raka piersi i jajnika

Jeśli chcesz dowiedzieć się o własnych predyspozycjach do zachorowania na raka jajnika i piersi, wykonaj badanie genetyczne. Mutacje genów BRCA to aż 60-70% ryzyko rozwoju nowotworu piersi i 30-40% ryzyko wystąpienia nowotworu jajnika.

Dowiedz się więcej

Rak jajnika może również rozwinąć się na skutek mutacji genów MLH1 i MSH2 - mutacje te powodują tzw. zespół Lyncha, który wiąże się z występowaniem wielu różnych nowotworów (np. jelita grubego, żołądka) - szacuje się, że u osób z zespołem Lyncha ryzyko zachorowania jest dziesięciokrotnie większe w porównaniu do populacji ogólnej.

W przypadku testu genetycznego należy pamiętać, że potwierdzenie obecności mutacji w naszym DNA nie oznacza, że choroba na 100% się rozwinie. Świadomość o istnieniu takich mutacji pozwoli jednak na wprowadzenie odpowiedniej profilaktyki, aby zredukować ryzyko zachorowania do minimum lub wykryć proces nowotworowy we wczesnym etapie, co umożliwi całkowite wyleczenie.

Ważną zaletą badań genetycznych jest to, że wystarczy wykonać je tylko raz, w dowolnym momencie życia - DNA każdego z nas nigdy się bowiem nie zmienia, przez co uzyskany wynik pozostaje aktualny już zawsze. Ponadto, test nie jest zależny od aktualnego stanu zdrowia osoby badanej i nie ma żadnych przeciwwskazań do jego wykonania. Do testu nie trzeba się też przygotowywać w żaden sposób - do jego wykonania wykorzystuje się najczęściej tylko niewielką próbkę krwi pobraną od pacjenta. Czułość testów genetycznych jest bardzo wysoka i wynosi ponad 99%.


Profilaktyka zgodnie z najnowszymi zaleceniami

Zgodnie z zaleceniami United States Preventive Services Task Force profilaktyczne badania diagnostyczne zalecane są jedynie w przypadku kobiet o podwyższonym ryzyku zachorowania lub w sytuacji wystąpienia objawów. Głównym wskazaniem do profilaktycznych badań jest nosicielstwo mutacji genów BRCA1 i BRCA2. W przypadku kobiet w grupie wysokiego ryzyka zachorowaniem mogą zostać zalecone również inne działania, które umożliwią obniżenie prawdopodobieństwa zachorowania. Zastosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych może zmniejszyć ryzyko nawet o 40-50%. Korzyści z hormonoterapii są zależne od długości leczenia i mogą się utrzymywać do 15 lat od ukończenia. Największą skuteczność ma natomiast profilaktyczne usunięcie jajników wraz z jajowodami.Taki zabieg obniża ryzyko rozwoju raka jajnika o 80% i nowotworu piersi o 50%. Operacyjne usunięcie jajników i jajowodów w celach prewencyjnych jest polecane kobietom dopiero po urodzeniu co najmniej jednego dziecka.

Bibliografia

Drewa G., Ferenc T., Genetyka medyczna, Wrocław, Elsevier Urban & Partner, 2011, ISBN 978-83-7609-295-9.

Antoniou A., Pharoah P.D.P. et al, Average Risks of Breast and Ovarian Cancer Associated with BRCA1 or BRCA2 Mutations Detected in Case Series Unselected for Family History: A Combined Analysis of 22 Studies, AJHG 2003, 72(5):1117-1130.

Malati T., Tumour markers: an overview, Indian Journal of Clinical Biochemistry 2007, 22(2):17-31.

Booth M., Beral V., Smith. P., Risk factors for ovarian cancer: a case -control study, Br. J. Cancer 1989, 60:592-598.

Valladares M., Corsini G., Romero C.: Association between obesity and ovarian cancer. Rev Med Chil. 2014 May;142(5):593-8.

Basta A. et al.: Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczące diagnostyki i leczenia raka jajnika. Curr Gynecol Oncol 2017, 15 (1), p. 5–23.

Screening for ovarian cancer. US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. JAMA. 2018;319:588-594.

Walker J.L. et al.: Society of Gynecologic Oncology recommendations for the prevention of ovarian cancer. Cancer. 2015 Jul 1;121(13):2108-20.

Statystyki:
0 komentarzy
30875 wyświetleń

Najnowsze komentarze

Brak komentarzy - skomentuj pierwszy!

Objawy

  • zaparcia, wzdęcia
  • niestrawność, biegunki
  • zmęczenie, brak apetytu
  • wodobrzusze
  • krwawienia z pochwy

Diagnostyka

  • badanie ginekologiczne
  • USG, TK
  • test ROMA
  • badanie genetyczne

Badanie DNA

Markery nowotworowe u kobiet

  • Badanie przeznaczone jest dla wszystkich kobiet zainteresowanych profilaktyką nowotworową
  • Markery nowotworowe są związkami wytwarzanymi w różnych tkankach w organizmie – ich produkcja znacznie się zwiększa, gdy rozwinie się choroba nowotworowa

Test wskaże poziom ryzyka związanego z zachorowaniem na:

marker raka jelita grubego

marker raka trzustki

marker raka piersi

marker raka jajnika

Cena badania:

149 zł