Geny BRCA1 i BRCA2 - mutacje tych genów zwiększają ryzyko raka piersi i jajnika

poniedziałek 07:27 - 02.11.2015
Geny BRCA1 i BRCA2 - mutacje tych genów zwiększają ryzyko raka piersi i jajnika
Nowotwór to grupa chorób, w których komórki własnego organizmu dzielą się i rozrastają w sposób niekontrolowany. Powstała w ten sposób nadmiernie rozrośnięta tkanka mimo, że wywodzi się z prawidłowych komórek, niszczy i upośledza funkcje własnego organizmu.

Kiedy w genach coś sie popsuje – pojawia się nowotwór!

Proces powstawania choroby zaczyna się od jednej komórki, w której zaszły nagłe zmiany w określonych grupach genów odpowiedzialnych za podział, wzrost i róznicowanie sie komórki oraz za kontrolę tych procesów. Uszkodzone geny przestają spełniać swoje funkcje, komórka dzieli się intensywnie i powiela błędy zapisane w DNA. Przykładem genów, których uszkodzenie daje w efekcie zmiany nowotworowe są tzw. antyonkogeny (inaczej geny supresorowe) odpowiedzialne za hamowanie nadmiernego wzrostu komórek (geny bramkowe) lub naprawę uszkodzeń DNA (geny opiekuńcze). Należą do nich geny o nazwie BRCA1 i BRCA2.

Pierwsza faza choroby nowotworowej tzw. utajona, nie wykazuje żadnych objawów. Komórki dzielą się i powoli rozrastają w obrębie macierzystego narządu. Aby zauważyć pierwsze zmiany w jego funkcjonowaniu, upływa średnio od 5-25 lat. Następny etap procesu nowotworzenia to wymykanie się komórek rakowych spod kontroli układu immunologicznego. Komórki mnożą się nieustannie, przekraczają granice tkanki z której powstały i nowotwór wchodzi w fazę inwazyjną. Powstają nacieki na sąsiednich narządach albo komórki odrywają się od tkanki macierzystej i wędrują wraz z krwią w odległe obszary organizmu, tworząc przerzuty. Organizm traci ostatecznie kontrolę nad komórkami rakowymi i szanse na wyleczenie drastycznie maleją.

Pakiet badań genetycznych w kierunku raka piersi i raka jajnika

Jeśli chcesz dowiedzieć się o własnym ryzyku zachorowania na raka piersi i raka jajnika, rozważ wykonanie badania genetycznego. Mutacja genu BRCA1 wiąże się z aż 70% ryzykiem rozwoju raka piersi i 40% prawdopodobieństwem wystąpienia raka jajnika.

Badanie wskaże poziom ryzyka związanego z zachorowaniem na:

raka piersi

raka jajnika

Dowiedz się więcej

Nowotwory a statystyki

Rak piersi jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce, natomiast rak jajnika należy do nowotworów o wysokiej umieralności ( przeżycie 5-letnie osiąga zaledwie połowa diagnozowanych pacjentek).

Umieralność na nowotwory złośliwe w Polsce przewyższa średnią dla krajów Unii Europejskiej (dane wg KRN) Szczególnie niekorzystnie kształtuje się różnica w umieralności na raka jajnika, która jest wyższa w Polsce o ponad 15% niż przeciętna dla krajów Unii Europejskiej.

Związane jest to z wyższą świadomością zdrowotną kobiet w krajach Europy Zachodniej, a co za tym idzie - z lepszą wykrywalnością raka jajnika we wczesnych stadiach rozwoju

Geny BRCA1 i BRCA2 a nowotwory raka piersi i jajnika

Komórki nowotworowe mogą pojawić się w różnych okresach życia i rozwoju człowieka. Do czynników wywołujących w nich zmiany nowotworowe należą:

  • genetyczne predyspozycje
  • czynniki środowiskowe tzw. kancerogeny

Pierwsze pochodzą z samego organizmu i zależą od skłonności genetycznych organizmu lub wynikają z osłabionej odporności przeciwnowotworowej, drugie należą do czynników zewnętrznych – np. dym tytoniowy, promieniowanie UV, substancje chemiczne, wirusy. Najczęściej ich wspólne działanie doprowadza do powstania ogniska choroby.

Do tej pory genetycy zidentyfikowali kilkanaście genów, których mutacje związane są z podniesieniem ryzyka wystąpienia raka jajnika - jednego z najgroźniejszych wśród nowotworów kobiet, raka piersi, prostaty, jelita grubego, trzustki.

Wpływ mutacji różnych genów na ryzyko wystąpienia nowotworu

Schemat przedstawia zależność między zachorowaniami na wybrane nowotwory a występowaniem mutacji w genach

Do najbardziej istotnych w profilaktyce raka piersi i jajnika należą mutacje w genach BRCA1 i BRCA2.

  • BRCA1 – jest to bardzo duży gen, co daje wiele możliwości do wystąpienia błędów w czasie podziałów komórkowych. Mutacje w genie BRCA1 zdarzają się bardzo często, utrwalają się i są przekazywane z pokolenia na pokolenie Białko BRCA1 kodowane przez ten gen bierze udział w mechanizmie naprawy uszkodzonego DNA.
  • BRCA2 - białko kodowane przez BRCA2 jest zaangażowane w naprawę DNA. Uszkodzone geny wytwarzają białko o mniejszej aktywności, dlatego w zmutowanych komórkach DNA łatwo ulega uszkodzeniom przez promieniowanie jonizujące oraz leki cytostatyczne, które wywołują pęknięcia nici DNA.

Geny BRCA1 i BRCA2 należą do grupy genów supresorowych (antyonkogenów), które pełnią ważną rolę w kontroli podziałów komórkowych. W zdrowej komórce odpowiadają za odpowiednią liczbę podziałów komórki, blokują wystąpienie podziałów dodatkowych. Jeżeli gen supresorowy zostanie zmutowany to traci swoją funkcję „strażnika” podziałów komórki. W efekcie komórka zaczyna dzielić się w sposób niekontrolowany, prowadząc do wzrostu liczby komórek potomnych. Komórki potomne także zawierają mutację i również dzielą się w sposób szybki i niekontrolowany. Efektem końcowym jest rozwój raka sutka lub raka jajnika.

Uszkodzenia DNA w wyniku błędów replikacji

Mutacje BRCA związane z wystąpieniem raka piersi lub jajnika w większości powodują powstanie w komórkach:

  • skróconej, niefunkcjonalnej formy białka
  • białka o prawidłowej wielkości, lecz zaburzonej funkcji

Wadliwa forma białka BRCA1 nie naprawia uszkodzeń DNA, sprawia, że komórki nie ulegają apoptozie (zaprogramowanej śmierci), dzielą się nieustannie tworząc guzy nowotworowe.

Osoby, które odziedziczyły uszkodzoną kopię genu BRCA, mają zwiększone prawdopodobieństwo zachorowania nie tylko na raka sutka lub raka jajnika ale równiez jajowodu, jelita grubego, a mężczyzni na raka prostaty.

Wykres przedstawia wzrost ryzyka zachorowania na raka piersi i raka jajnika u kobiet nosicielek mutacji BRCA w zależności od wieku.

W tabeli poniżej pokazano rozkład ryzyka zachorowania na nowotwory jajnika i piersi w rozbiciu na BRCA1 i BRCA2.

A to ciekawe!

  • Mutacje genu BRCA1 mogą wystąpić niezaleznie od miejsca zamieszkania. Jednak w kilku populacjach wykryto mutacje, które występują ze zwiększoną częstością. Okresla się je jako tzw. mutacje związane z „efektem założyciela”, występują one u kobiet z rodzinną postacią raka piersi. Taka informacja pozwala w znacznym stopniu przyspieszyć identyfikację uszkodzenia w genie BRCA1. W Polsce są to mutacje 5382insC, C61G i 4153delA, które stanowią 91% wykrywanych mutacji BRCA1.
  • Warto pamiętać, że nosicielstwo mutacji w genach BRCA1 i BRCA2 nie jest jednoznaczne z wystąpieniem raka piersi lub jajnika. Bardzo istotną rolę w rozwoju tej choroby odgrywają także czynniki środowiskowe, biochemiczne (np. poziom hormonów) czy ogólne predyspozycje genetyczne danej osoby.

Badanie markera nowotworowego raka jajnika CA-125

CA-125 to marker nowotworowy, którego stężenie we krwi zwiększa się u chorych na raka jajnika. Jeżeli chcesz skontrolować swój stan zdrowia, wykonaj badanie w tym kierunku. Im wcześniej wykryty nowotwór, tym większa jest szansa na całkowite wyleczenie.

W ramach pakietu badamy:

poziom markera CA-125 we krwi

Dowiedz się więcej

Objawy rozwoju raka piersi i raka jajnika

  • Rak piersi
    Najważniejszym i wczesnym objawem raka piersi jest guzek, zwykle niebolesny, nie zmniejszający się po miesiączce. W bardziej zaawansowanych stadiach choroby można wyczuć dotykiem powiększone węzły chłonne pachowe. Może nastąpić wciągnięcie brodawki sutkowej, zaczerwienienie skóry nad guzem a także zdarza się krwista lub ropna wydzielina z brodawki sutkowej.
  • Rak jajnika
    Rak jajnika długo przebiega bezobjawowo. Pierwszych objawów zazwyczaj nie łączy się chorobą nowotworową i najczęściej bagatelizuje. Należy do nich uczucie ciężkości w jamie brzusznej, wzdęcia, zmęczenie, brak apetytu, nieregularne miesiączki.
    Dlatego rak jajnika wykrywany jest zwykle w zaawansowanym stadium, gdy typowym dla niego objawem jest dyskomfort lub ból w jamie brzusznej, powiększenie się obwodu brzucha oraz zaparcia.
    Szanse na wyleczenie pacjentki na tym etapie są zdecydowania mniejsze niż we wczesnych stadiach choroby.

Czy można uniknąć zachorowania na nowotwory jajnika i piersi

Ponieważ przyczyną wielu zachorowań na raka są mutacje genowe w komórkach ciała, dlatego bardzo ważne jest ich wczesne wykrycie bo daje szanse na całkowite wyleczenie. Onkolodzy uważają, że badanie dotyczące wadliwych genów BRCA1 i BRCA2 w Polsce powinno być powszechne wśród osób o zwiększonym ryzyku nosicielstwa takich genów (np. kiedy ktoś z rodziny chorował wcześniej na raka związanego z mutacjami BRCA1 i BRCA2). Przede wszystkim pozwala na wykrycie genetycznie uwarunkowanej predyspozycji do zachorowań na raka piersi i jajnika. Szczególnie ważne jest to dla pacjentek z mutacją genu BRCA2, dla których rokowania są lepsze.

Dzięki takiemu badaniu i w jego konsekwencji wdrożonemu postępowaniu można m.in.:

  • znacząco zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka piersi nawet do 10%,
  • zastosować odpowiednią profilaktykę, która przyczyni się do poprawy zdrowia lub uratowania życia pacjentki
  • zlecić przebadanie krewnych pod kątem predyspozycji do dziedzicznego zachorowania na raka
  • ustanowić indywidualny tok badań przesiewowych, co pozwoli wykryć nowotwór w fazie, gdy jest on całkowicie wyleczalny.

Dla kogo są testy wykrywające zmutowany gen BRCA1 lub BRCA2?

Testy zalecane są kobietom, które:

  • miały w rodzinie (3 pokolenia wstecz) co najmniej 2 przypadki zachorowań na raka: piersi, sutka i jajnika (zwłaszcza przed 50 rokiem życia)
  • chorowały lub chorują na nowotwory jajnika niezależnie od wieku
  • oprócz raka piersi miały krewnych z rakiem prostaty, krtani lub czerniakiem
  • miały zdiagnozowane niezłośliwe zmiany, takie jak np. torbiele w piersiach lub na jajnikach
  • planują lub stosują hormonalną terapię zastępczą
  • mają w rodzinie osoby, u których rozpoznano mutacje genów BRCA1 lub BRCA2

Dla osób z grupy ryzyka jest to badanie bezpłatne.

Wiem, że jestem nosicielem mutacji w genach BRCA.

Jeżeli wynik badania genetycznego wskazuje na obecność predyspozycji do wystąpienia raka piersi i jajnika należy rozpocząć intensywną profilaktykę obejmującą:

  • już w młodym wieku wykonywanie mammografii oraz rezonansu magnetycznego piersi
  • rezygnację z hormonalnej antykoncepcji
  • samodzielne badanie piersi i kontrole u ginekologa
  • wykonywanie testów w kierunku antygenowego białka markerowego CA-125
  • wykonywanie USG transwaginalnego
  • po 40. roku życia nawet amputacja piersi

Można także:
Profilaktycznie przyjmować środki, takie jak tamoxyfen, raloxyfen, które mogą znacznie zmniejszyć ryzyko wystąpienia raka piersi u kobiet ze stwierdzoną mutacją BRCA. Profilaktycznie chirurgicznie usunąć jajniki; u kobiet, u których stwierdzono mutacje BRCA - zmniejsza to o 96% ryzyko rozwoju raka jajnika i o 50% raka piersi.

Należy pamiętać, że wykrycie mutacji genu BRCA może wywołać fobię przed rakiem i dodatkowy stres. Dlatego ostateczna decyzja o przeprowadzeniu testu powinna być głęboko rozważona i skonsultowana dokładanie z lekarzem prowadzącym leczenie. Często przed decyzją o teście pacjentka wypełnia formularz - ankietę, na postawie której określa się wstępne ryzyko raka.

Statystyki:
2 komentarzy
2826 wyświetleń

Najnowsze komentarze

Magda Zdrowegeny.pl
poniedziałek 11:16 - 14.12.2015
To, że nie odziedziczyliśmy mutacji w genach BRCA1 czy BRCA2 niestety nie daje 100% pewności, że nie zachorujemy na raka piersi. Duży wpływ na ryzyko zachorowania mają także czynniki środowiskowe - takie jak wiek, dieta czy czynniki hormonalne.
Odpowiedz
Anna
poniedziałek 03:35 - 14.12.2015
Dzień dobry.Moje pytanie: nie stwierdzono u mnie zadnej mutacji a wystąpił nowotwór piersi.(mastektomia.)
Odpowiedz
Rak piersi i jajnika - gen BRCA1

Świadomość o ryzyku nowotworu to Twoja przewaga! Wczesne działania profilaktyczne to istotne zmniejszenie ryzyka zachorowania.

Rak piersi i jajnika - gen BRCA1

• Najszersze badanie genu BRCA1 dostępne w Polsce. Analizujemy 8 mutacji genu BRCA1

• Profilaktyka przeciwko rakowi piersi i jajnika poprzez badania genetyczne pozwoli na ocenę ryzyka zachorowania i jego istotne ograniczenie

Test wskaże poziom ryzyka związanego z zachorowaniem na:

raka piersi

raka jajnika

Cena badania:

419 zł