Tabletki antykoncepcyjne - rodzaje, działanie i ryzyka ich stosowania

wtorek 04:10 - 12.01.2016
Tabletki antykoncepcyjne - rodzaje, działanie i ryzyka ich stosowania
W dzisiejszych czasach tabletki antykoncepcyjne są jedną z najczęściej stosowanych metod antykoncepcji przez osoby chcące uniknąć nieplanowanej ciąży. Metoda ta jest prosta w użyciu, skuteczna, a także nie wymaga codziennej obserwacji organizmu (oceny gęstości śluzu czy pomiaru temperatury) - konieczna jest jednak systematyczność i pamięć o codziennym zażyciu tabletki antykoncepcyjnej.

Rodzaje tabletek antykoncepcyjnych

Tabletki antykoncepcyjne zostały zastosowane po raz pierwszy w 1960 roku - w pierwszych środkach znajdowała się duża dawka hormonów, co wywoływało wiele działań niepożądanych. Obecne tabletki są jednak bardziej bezpieczne, ponieważ zawierają najmniejszą możliwą dawkę substancji hormonalnych. Wśród tabletek antykoncepcyjnych można wyróżnić tabletki jednoskładnikowe oraz tabletki dwuskładnikowe w zależności od tego, które z syntetycznych żeńskich hormonów (estrogenów i progestagenów) są w nich obecne.

Tabletki jednoskładnikowe

Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe (tzw. minipigułki) zawierają tylko syntetyczny odpowiednik progesteronu - progestagen, nie ma w nich natomiast estrogenu. Dawka progestagenów jest jednak znacznie mniejsza w porównaniu do tabletek antykoncepcyjnych dwuskładnikowych. Mechanizm działania tabletek jednoskładnikowych opiera się na zwiększeniu lepkości (zagęszczeniu) śluzu szyjki macicy - jest on wtedy mniej przepuszczalny dla plemników, długie stosowanie prowadzi do hamowania procesu jajeczkowania. Tabletki jednoskładnikowe są bardzo skuteczną metodą antykoncepcji - są przeznaczone dla kobiet, które nie mogą stosować tabletek dwuskładnikowych (palących papierosy, chorych na cukrzycę czy nadciśnienie, u których dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne powodują uporczywe skutki uboczne). Metoda ta jest także wskazana dla młodych matek, które karmią piersią - tabletki jednoskładnikowe można zacząć stosować już w trzecim tygodniu po porodzie (ilość hormonów przenikających do mleka jest bardzo mała i nie ma szkodliwego wpływu na dziecko). Do skutków ubocznych stosowania minipigułek zalicza się zaburzenia miesiączkowania, nudności czy dodatkowe krwawienie lub plamienie - dolegliwości te powinny jednak całkowicie ustąpić po kilku miesiącach stosowania.

Pierwsze opakowanie jednoskładnikowych pigułek antykoncepcyjnych należy rozpocząć w pierwszym dniu cyklu miesiączkowego (pierwszym dniu krwawienia) i codziennie zażywać po jednej tabletce, nawet podczas miesiączki. Konieczne jest ścisłe przestrzeganie określonej pory przyjmowania pigułek (już czterogodzinne opóźnienie może skutkować zapłodnieniem). Pożądany efekt antykoncepcyjny uzyskiwany jest po 14 dniach zażywania tabletek, dlatego do tego momentu należy stosować dodatkową metodę zapobiegającą ciąży.

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne

W odróżnieniu od antykoncepcyjnych tabletek jednoskładnikowych, tabletki dwuskładnikowe zawierają dwa rodzaje hormonów - progestageny i estrogeny. Jest to bardzo skuteczna metoda antykoncepcji, można ją podzielić na trzy typy: tabletki jednofazowe (wszystkie tabletki zawierają taką samą dawkę hormonów), tabletki dwufazowe (pierwsze tabletki zawierają tylko estrogeny, natomiast kolejne zarówno estrogeny, jak i progestageny) oraz tabletki trójfazowe (zawierają trzy różne dawki hormonów). Działanie antykoncepcyjnych tabletek dwuskładnikowych jest efektem obecności zarówno estrogenów, jak i progestagenów - polega na zahamowaniu owulacji, zagęszczeniu śluzu szyjki macicy oraz uniemożliwieniu zagnieżdżenia komórki jajowej w razie zapłodnienia.

Antykoncepcyjne tabletki dwuskładnikowe charakteryzują się wysoką skutecznością, ich stosowanie jest łatwe i wygodne, a także mają wysoką odwracalność efektu antykoncepcyjnego (już w następnym cyklu po zaprzestaniu zażywania tabletek). Ponadto, pigułki te zmniejszają krwawienie miesiączkowe i dolegliwości związane z napięciem przedmiesiączkowym oraz regulują cykle menstruacyjne. Stosowanie tego rodzaju antykoncepcji obniża również ryzyko wystąpienia takich schorzeń jak ciąża pozamaciczna, osteoporoza, łagodne nowotwory piersi i jajnika czy rak endometrium. Do działań niepożądanych wywoływanych przez stosowanie tabletek dwuskładnikowych należy natomiast wzrost masy ciała, migrena, nudności, spadek libido oraz większe ryzyko wystąpienia stanów zapalnych pochwy.

Przyjmowanie takich pigułek rozpoczyna się podobnie jak w przypadku minipigułek - w pierwszym dniu krwawienia miesiączkowego. Kolejne tabletki zażywa się codziennie, najlepiej o stałej porze (opóźnienie trzy-czterogodzinne nie zmniejsza jednak skuteczności metody) przez 21 kolejnych dni. Po zakończeniu całego opakowania należy zrobić 7 dni przerwy, podczas której powinno pojawić się krwawienie. Ósmego dnia po zakończeniu pierwszego opakowania należy rozpocząć kolejne - nawet jeżeli krwawienie się nie pojawiło lub jeszcze się nie zakończyło. Ważne jest to, aby każde opakowanie rozpoczynać w ten sam dzień tygodnia.

Ryzyka związane ze stosowaniem tabletek antykoncepcyjnych

Tabletki antykoncepcyjne, oprócz pożądanego efektu zapobiegania nieplanowanej ciąży, powodują także szereg zmian w całym organizmie.

Przed zaleceniem pacjentce tej metody antykoncepcji, lekarz musi wykluczyć istnienie innych chorób lub genetycznych predyspozycji do ich wystąpienia, ponieważ przyjmowane hormony mogą zwiększyć prawdopodobieństwo zachorowania lub pogorszyć przebieg danej choroby.

Zagrożenia związane ze stosowaniem tabletek antykoncepcyjnych dotyczą głównie tabletek dwuskładnikowych, ponieważ zawierają one estrogeny, które mają m.in. działanie prozakrzepowe. Jednym z najczęściej diagnozowanych powikłań spowodowanych zażywaniem dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych jest zwiększone ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia - zakrzepicy, a także choroby niedokrwiennej serca i udaru (zwłaszcza w przypadku kobiet palących papierosy). Zakrzepica jest to choroba, która polega na zaburzeniu procesu krzepnięcia krwi i tworzeniu się skrzeplin wewnątrz naczyń krwionośnych, spowodowana jest np. mutacjami w genach F5 i F2. Objawy zakrzepicy (obrzęk kończyn, zaczerwienienie skóry, ból w trakcie chodzenia) mogą pojawić się w każdym momencie zażywania tabletek, najczęściej jednak występują w ciągu pierwszego roku, a zwłaszcza podczas 3 pierwszych miesięcy. Badania wskazują, że w przypadku kobiet stosujących tabletki dwuskładnikowe, ryzyko zachorowania na zakrzepicę zwiększa się od 2 do 6 razy w porównaniu do kobiet, które tych tabletek nie zażywają. Ryzyko to znacznie wzrasta, jeżeli w DNA kobiety obecne są dodatkowo genetyczne predyspozycje do rozwoju zakrzepicy. W przypadku jednoczesnego stosowania tabletek i obecności mutacji w genie F5 w układzie heterozygotycznym (gdy tylko jedna wersja genu jest zmutowana), ryzyko zachorowania na chorobę zakrzepową jest o 28-35 razy większe niż u kobiet bez predyspozycji genetycznych. U pacjentek, u których obie wersje tego genu są zmutowane, ryzyko to jest już ponad sto razy większe. W przypadku przyjmowania tabletek hormonalnych i obecności mutacji w genie F2, ryzyko zachorowania na zakrzepicę jest ok. 16 razy wyższe w porównaniu do kobiet, u których mutacja ta nie występuje.

Pakiet badań genetycznych w kierunku raka piersi, raka jajnika, zakrzepicy i POF

Jeżeli rozważasz stosowanie lub stosujesz antykoncepcję hormonalną, powinnaś wykonać badanie genetyczne w kierunku raka piersi, raka jajnika, zakrzepicy i POF. Antykoncepcja hormonalna może znacznie zwiększać ryzyko tych schorzeń, zwłaszcza jeżeli obecne są predyspozycje genetyczne.

Badanie wskaże poziom ryzyka związanego z zachorowaniem na:

zakrzepicę

POF

raka piersi

raka jajnika

Dowiedz się więcej
Dlatego przed rozpoczęciem przyjmowania dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych zaleca się przeprowadzenie badania w kierunku obecności mutacji w genach F2 i F5 - wynik takiego badania pozwoli dobrać bezpieczną formę antykoncepcji dla pacjentki.

Innym zagrożeniem dla kobiet stosujących antykoncepcyjne tabletki dwuskładnikowe jest wzrost ryzyka zachorowania na raka piersi - badania wskazują, że jest ono nieznacznie wyższe u kobiet, które zaczęły stosować tabletki hormonalne przed 25. rokiem życia i stosowały je przez co najmniej kilka lat. Ryzyko zachorowania na raka piersi wzrasta również w przypadku nosicielek mutacji w genach BRCA1 i BRCA2 - mutacje w tych genach predysponują do rozwoju raka piersi i jajnika. Wykonanie badania genetycznego w kierunku istnienia takich mutacji pozwoli (w przypadku potwierdzenia obecności mutacji) na wdrożenie odpowiedniej profilaktyki np. poprzez rezygnację z antykoncepcji hormonalnej, a tym samym zmniejszy ryzyko zachorowania na raka. Antykoncepcji hormonalnej nie należy stosować również wtedy, gdy nowotwór został już zdiagnozowany, ponieważ przyspiesza ona rozwój choroby.

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne nie są także bezpieczne dla kobiet chorych na nadciśnienie, cukrzycę, toczeń rumieniowaty - w tych przypadkach możliwe jest natomiast przyjmowanie niezawierających estrogenów minipigułek. Należy pamiętać, że to lekarz decyduje o tym, czy tabletki antykoncepcyjne są bezpieczne dla kobiety - muszą zostać one dobrane indywidualnie dla każdej pacjentki, ponieważ nieodpowiedni rodzaj może spowodować negatywne skutki.

Statystyki:
0 komentarzy
3945 wyświetleń

Najnowsze komentarze

Brak komentarzy - skomentuj pierwszy!

Zdrowa antykoncepcja

Obciążenia genetyczne i antykoncepcja hormonalna to groźne połączenie. Dowiedz się, czy jesteś w grupie ryzyka!

Zdrowa antykoncepcja

• Dla kobiet używających lub zamierzających używać środki antykoncepcji hormonalnej

• Badania genetyczne wykryją skłonności genetyczne do zaburzeń krzepliwości krwi, nowotworów i przedwczesnego wygasania jajników

Test wskaże poziom ryzyka związanego z zachorowaniem na:

przedwczesnego wygasania jajników

nowotworu piersi

zakrzepicy (trombofilii wrodzonej)

nowotworu jajników

Cena badania:

1 069 zł