Diagnostyka czerniaka złośliwego - badania, które pozwolą wykryć go we wczesnym stadium

czwartek 00:00 - 14.01.2016
Diagnostyka czerniaka złośliwego - badania, które pozwolą wykryć go we wczesnym stadium
Czerniak to najbardziej niebezpieczny nowotwór skóry ze względu na to, że szybko się rozwija, wcześnie daje przerzuty i cechuje się niską wrażliwością na leki. W Polsce na czerniaka zapada rocznie ok. 2,5 tys. osób - 1200 mężczyzn i 1350 kobiet. Całkowite wyleczenie czerniaka jest jednak możliwe - warunkiem jest jego wczesne wykrycie i szybkie usunięcie.

Co to jest czerniak złośliwy?

Czerniak stanowi ok. 2% wszystkich przypadków zachorowań na nowotwory. Rozwija się w warstwie zewnętrznej skóry, która zawiera liczne komórki barwnikowe, nazywane melanocytami. Są one również obecne w komórkach błon śluzowych jamy ustnej, narządów płciowych oraz błonie naczyniowej oka - tam także czerniak może zaatakować. Melanocyty produkują melaniny, czyli barwniki odpowiadające za zabarwienie skóry, kolor tęczówki oka i włosów. Ilość melanin wrasta pod wpływem promieniowania UV, zabezpieczając w ten sposób skórę przed jego szkodliwym działaniem. Czerniak wywodzi się właśnie z melanocytów, które przekształciły się w komórki nowotworowe i zaczęły się dzielić w niekontrolowany sposób - najczęściej dzieje się tak pod wpływem czynników zewnętrznych np. promieniowania ultrafioletowego. W związku z tym, że najwięcej melanocytów znajduje się w naskórku, czerniak najczęściej rozwija się na skórze. Może się także pojawić w błonach śluzowych narządów płciowych, jamy ustnej oraz w gałce ocznej.

Wśród czynników, które zwiększają ryzyko zachorowania na czerniaka złośliwego wyróżnia się dużą liczbę znamion barwnikowych (tzw. pieprzyków) - zwłaszcza w okolicach stałego drażnienia skóry, jasną karnację skóry (włosy rude lub blond, piegi, niebieskie oczy), przypadki zachorowań na nowotwory skóry w rodzinie, oparzenia słoneczne (szczególnie te przebyte w wieku dziecięcym), długotrwałą ekspozycję na słońce, częste ekspozycje na promieniowanie UV w solarium oraz uwarunkowania genetyczne.

U młodych osób czerniak rozwija się zazwyczaj na klatce piersiowej (u mężczyzn) lub na dolnych partiach nóg (u kobiet). U ludzi starszych natomiast pojawia się najczęściej na twarzy. W większości przypadków czerniak powstaje na skórze niezmienionej (bez znamion barwnikowych), ale czerniak może pojawić się także w ich obrębie. Najgroźniejsze są zmiany barwnikowe o czarnej barwie, całkiem płaskie lub tylko delikatnie uwypuklone, pozbawione włosów. Podejrzenie czerniaka nasuwają wszelkie zmiany znamion barwnikowych, takie jak ich zgrubienie, zmiana ich kształtu i granic, zmiana zabarwienia, a także swędzenie, ból, owrzodzenie lub krwawienie.

Badania stosowane w diagnostyce czerniaka

Aby całkowite wyleczenie czerniaka było możliwe, należy wcześnie go zdiagnozować. Diagnostyka w przypadku tego schorzenia jest prosta i obejmuje np. samobadanie, badanie dermatoskopowe, badanie histopatologiczne i badanie genetyczne.

Samobadanie pod kątem raka skóry

Samobadanie pod kątem raka skóry to najistotniejsze badanie w diagnostyce czerniaka - należy je przeprowadzać co 2-3 miesiące i polega ono na obserwacji znamion barwnikowych i plam na skórze w celu sprawdzenia, czy nie ma w ich obrębie żadnych niepokojących zmian. Szczególną uwagę należy zwrócić na te znamiona, które zmieniają kolor, mają nieregularną powierzchnię, zwiększają rozmiar, uwypuklają się, bolą się bądź krwawią. Objawy kliniczne czerniaka grupuje się w tzw. system wykrywania ABCDE:

  • A (ang. asymmetry) - czerniak w odróżnieniu od niegroźnych zmian barwnikowych charakteryzuje się nieregularnym wyglądem, jest asymetryczny
  • B (ang. border) - granice czerniaka są postrzępione, poszarpane
  • C (ang. colour) - kolor czerniaka jest różnorodny (od jasnobrązowego przez czerwony do czarnego), rozłożony nierównomiernie
  • D (ang. diameter) - szczególną uwagę należy zwrócić na znamiona o średnicy większej niż 6mm
  • E (ang. evolving) - niebezpieczna może okazać się każda zmiana w obrębie znamienia (np. powiększenie rozmiarów, uwypuklenie).

Badanie znamion powinno się wykonywać również u najbliższych osób, ponieważ na ciele znajdują się miejsca, gdzie trudno samemu skontrolować zmiany (np. plecy, owłosiona skóra głowy). W przypadku wykrycia jakichś niepokojących objawów, należy jak najszybciej skonsultować je z lekarzem.

Badanie dermatoskopowe

Badanie dermatoskopowe jest bardzo ważnym badaniem stosowanym w diagnostyce czerniaka złośliwego. Jest to badanie nieinwazyjne i bezbolesne, które polega na obserwacji zmian chorobowych skóry przy pomocy specjalnego przyrządu - dermatoskopu. Dermatoskop jest rodzajem mikroskopu, który przykłada się do skóry - pozwala on na obejrzenie zmian pod dziesięciokrotnym powiększeniem. Jest to badanie łatwe do przeprowadzenia, ale trudne w ocenie - dlatego lekarz je wykonujący powinien mieć w tym duże doświadczenie.

Badanie dermatoskopowe nie wymaga żadnych przygotowań ze strony pacjenta, sam zabieg trwa kilkanaście minut. Przed rozpoczęciem badania lekarz nanosi na badane miejsce cienką warstwę olejku immersyjnego, aby wyeliminować refleksy świetlne i polepszyć jakość obrazu. Następnie lekarz dermatolog przykłada do skóry dermatoskop i ogląda zmiany uwzględniając asymetrię, różnorodność barw czy charakterystyczne struktury, których nie da się zobaczyć gołym okiem. Wynik badania ma formę opisu, badanie dermatoskopowe może być wielokrotnie wykonywane u tego samego pacjenta, nie ma granic wiekowych ani żadnych przeciwwskazań do jego wykonania (takich jak np. ciąża).

Rodzajem badania dermatoskopowego jest tzw. wideodermatoskopia - różni się ona od tradycyjnego badania możliwością odtworzenia obrazu dermatoskopowego na komputerze. Dzięki temu możliwa jest archiwizacja zdjęć i prowadzenie karty historii pacjenta (można porównać poprzednie badanie z aktualnym).

Badanie histopatologiczne

Badanie histopatologiczne jest najważniejszym badaniem w diagnostyce chorób nowotworowych - polega na pobraniu fragmentu rozwijającej się zmiany i jej analizie pod mikroskopem. Dzięki niemu można określić dokładny rodzaj nowotworu, stopień jego zaawansowania oraz złośliwości - to natomiast pozwoli dobrać odpowiednią dla pacjenta metodę leczenia. W przypadku czerniaka, podejrzaną zmianę zawsze usuwa się operacyjnie (nigdy nie robi się biopsji lub nie usuwa się jej częściowo), a następnie sprawdza pod mikroskopem, czy nowotwór ma charakter złośliwy, czy nie.

Badanie markerów nowotworowych we krwi

Markery nowotworowe to substancje (białka, enzymy, hormony, antygeny) wytwarzane w wielu tkankach organizmu - ich stężenie jest niewielkie w tkankach prawidłowych, ale ich produkcja znacznie wzrasta w tkankach nowotworowych. Do markerów charakterystycznych dla czerniaka zalicza się białko S100. Jego stężenie wzrasta wraz z progresją nowotworu, dzięki niemu można obserwować rozwój nowotworu oraz monitorować skuteczność terapii.

Badanie genetyczne

Badanie genetyczne polega na analizie materiału genetycznego pacjenta, aby potwierdzić lub wykluczyć obecność w nim mutacji, które przyczyniają się do rozwoju różnych chorób - również onkologicznych. Mutacje takie mogą zostać odziedziczone po przodkach lub powstać podczas zapłodnienia. Z czerniakiem związane są np. mutacje w genach BRAF i CDKN2A.

Pakiet badań genetycznych w kierunku nowotworów złośliwych

Jeżeli chcesz uzyskać informacje o własnym ryzyku zachorowania na czerniaka, rozważ wykonanie badania genetycznego w kierunku nowotworów złośliwych - mutacja w genie CDKN2A wiąże się z ok. 30-60% prawdopodobieństwem rozwoju czerniaka.

Badanie wskaże poziom ryzyka związanego z zachorowaniem na:

czerniaka

raka piersi

raka jajnika

raka płuca

raka nerki

raka tarczycy

raka jelita grubego

raka trzustki

Dowiedz się więcej

Gen BRAF koduje białko odpowiadające za wzrost komórek i ich podziały - obecność w nim nieprawidłowości skutkuje niekontrolowanym podziałem komórek, co prowadzi do szybkiego rozwoju nowotworu. W przypadku czerniaka wywołanego mutacją genu BRAF możliwe jest leczenie specjalnym lekiem, hamującym aktywność wadliwego białka, a tym samym uniemożliwiającym dalszy rozwój czerniaka (zahamowanie wzrostu stwierdza się u 90% pacjentów).

Gen CDKN2A koduje białko, które hamuje podziały komórek na czas naprawy uszkodzeń powstałych w DNA, a także kieruje komórkę na drogę apoptozy (programowanej śmierci komórki), jeżeli naprawa nie jest możliwa. Mutacje w genie CDKN2A blokują działanie tego białka i sprawiają, że komórki nieustannie dzielą się i nie ulegają programowanej śmierci. Zwiększają one prawdopodobieństwo zachorowania na czerniaka zwłaszcza u osób poniżej 50 roku życia, prowadzą również do wystąpienia rodzinnego zespołu czerniak - rak trzustki.

Badania genetyczne mogą więc stanowić doskonałe narzędzie profilaktyczne - potwierdzenie obecności mutacji pozwoli na wdrożenie odpowiednich działań (np. regularnych kontroli u dermatologa, unikania nadmiernego opalania), żeby zminimalizować ryzyko zachorowania lub wykryć nowotwór w jak najwcześniejszym stadium rozwoju.
Statystyki:
0 komentarzy
6020 wyświetleń

Najnowsze komentarze

Brak komentarzy - skomentuj pierwszy!

Objawy

  • świąd, zaczerwienienie wokół zmiany
  • owrzodzenie, asymetria wzrostu
  • nieregularna barwa zmiany

Diagnostyka

  • samobadanie
  • badanie dermatoskopowe
  • badanie genetyczne

Badanie DNA

Nowotwory - mężczyźni

Świadomość o ryzyku nowotworu to Twoja przewaga! Wczesne działania profilaktyczne to istotne zmniejszenie ryzyka zachorowania.

Nowotwory - mężczyźni

• Dla mężczyzn po 20. roku życia, którzy chcą kontrolować ryzyko związane z potencjalnymi chorobami nowotworowymi

• Profilaktyka raka poprzez badania genetyczne pozwoli na wykrycie zwiększonego ryzyka rozwoju nowotworów złośliwych i jego istotne ograniczenie

Test wskaże poziom ryzyka związanego z zachorowaniem na:

raka tarczycy

raka trzustki

raka jelita grubego

czerniaka

raka nerki

raka prostaty

raka płuc

Cena badania:

1 549 zł