Antykoncepcja hormonalna - badania zalecane przed ropoczęciem jej stosowania

poniedziałek 08:09 - 11.01.2016
Antykoncepcja hormonalna - badania zalecane przed ropoczęciem jej stosowania
Antykoncepcja hormonalna należy do najczęściej używanych przez kobiety metod zapobiegania ciąży. Polega ona na stosowaniu preparatów, które zawierają syntetyczne hormony płciowe - estrogeny i/lub progestageny. Oprócz pożądanego efektu, antykoncepcja hormonalna może wywoływać także niekorzystne zmiany w organizmie, dlatego przed rozpoczęciem jej stosowania należy wykonać szereg badań. Pozwolą one upewnić się, czy ta metoda antykoncepcji jest na pewno bezpieczna dla pacjentki.

Co to jest antykoncepcja hormonalna?

Antykoncepcja hormonalna należy do najbardziej popularnych i najbardziej skutecznych metod antykoncepcji, może jednak powodować występowanie różnych skutków ubocznych. W antykoncepcji hormonalnej wykorzystywane są syntetyczne hormony z grupy progestagenów oraz estrogenów - mechanizm działania antykoncepcji hormonalnej polega na wzajemnym oddziaływaniu tych związków. Większość dostępnych preparatów zawiera w swoim składzie oba te hormony, ale w niektórych środkach obecny jest tylko progestagen. Działanie progestagenów opiera się na zagęszczeniu śluzu szyjkowego u kobiety, dzięki czemu staje się on nieprzepuszczalny dla plemników. Ponadto, hamują one wydzielanie hormonu luteininizującego (LH), przez co nie dochodzi do comiesięcznego uwalniania komórki jajowej. Progestageny wywołują także zmiany w błonie śluzowej macicy, co uniemożliwia zagnieżdżenie się tam zapłodnionej komórki jajowej. Estrogeny natomiast hamują owulację oraz potęgują działanie progestagenów na organizm kobiety. Wśród metod antykoncepcji hormonalnej można wyróżnić dwuskładnikowe tabletki (zawierają zarówno estrogeny, jak i progestageny), tabletki jednoskładnikowe (tzw. minipigułki, zawierają tylko progestageny), antykoncepcyjny krążek dopochwowy, plastry antykoncepcyjne czy wkładkę domaciczną (zawiera tylko hormony z grupy progestagenów).

Badania zalecane przed rozpoczęciem stosowania antykoncepcji hormonalnej

Antykoncepcja hormonalna ma wiele zalet (skuteczność, łatwość stosowania), ale może także prowadzić do wystąpienia negatywnych skutków - dlatego też, przed podjęciem decyzji o jej stosowaniu należy przeprowadzić szereg badań w celu wykluczenia innych chorób lub genetycznych obciążeń predysponujących do ich wystąpienia. Przyjmowanie dodatkowych hormonów może bowiem zwiększyć ryzyko wystąpienia takich chorób lub pogorszyć ich przebieg, jeżeli proces chorobowy już się rozpoczął. Stosowanie antykoncepcji hormonalnej może zwiększać ryzyko zachorowania m.in. na chorobę zakrzepowo-zatorową, chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę czy choroby wątroby. Do badań, które warto wykonać przez rozpoczęciem stosowania antykoncepcji hormonalnej zalicza się np. test ciążowy, badanie ginekologiczne, badanie krwi, pomiar ciśnienia tętniczego czy badanie genetyczne.

Test ciążowy

Przed rozpoczęciem stosowania antykoncepcji hormonalnej należy sprawdzić, czy pacjentka na pewno nie jest już w ciąży. Ciąża jest okresem, w którym o organizm matki i dziecka należy szczególnie dbać - zaleca się nieprzyjmowanie żadnych leków. Antykoncepcja hormonalna ma bardzo negatywny wpływ na rozwój płodu - może doprowadzić do poronienia lub spowodować wystąpienie u niego wielu nieodwracalnych zmian.

Badanie ginekologiczne

Badanie ginekologiczne wykonywane jest przed wdrożeniem antykoncepcji hormonalnej, aby wykluczyć ewentualne choroby narządów rodnych kobiety, które mogłyby być przeciwwskazaniem do stosowania tych środków. Bardzo ważne przeciwwskazanie stanowią choroby nowotworowe (ponieważ antykoncepcja hormonalna przyspiesza ich rozwój), dlatego ginekolog musi mieć pewność, że w organizmie kobiety choroby te nie występują - zaleca się więc przeprowadzenie pełnego badania ginekologicznego. Konieczne jest dokładne zbadanie piersi w celu wykluczenia nieprawidłowości, a także przeprowadzenie badania cytologicznego (oceniającego komórki szyjki macicy). Lekarz może zlecić również wykonanie USG narządów rodnych, aby wykluczyć istnienie nieprawidłowości w ich budowie anatomicznej.

Pomiar masy ciała

Przed wprowadzeniem stosowania antykoncepcji hormonalnej ważny jest także pomiar aktualnej masy ciała i obliczenie wskaźnika BMI - jeżeli jest on większy niż 30, antykoncepcja hormonalna może być niebezpieczna dla pacjentki. Antykoncepcja hormonalna może zwiększać ryzyko przybierania na wadze, aczkolwiek stosowane dzisiaj tabletki (o obniżonej zawartości hormonów) nie powinny mieć na to wielkiego wpływu. Stosowanie antykoncepcji hormonalnej u kobiet otyłych wiąże się jednak z obniżeniem jej skuteczności - ryzyko zajścia w ciążę przy stosowaniu antykoncepcji hormonalnej jest u kobiet otyłych o ok. 60% większe w porównaniu do kobiet o prawidłowej masie ciała. Dzieje się tak najprawdopodobniej na skutek skrócenia czasu efektywności hormonów u osób otyłych, szybszego usuwania hormonów z krwi lub z powodu większej zawartości tkanki tłuszczowej u otyłych kobiet. Hormony płciowe magazynowane są w tkance tłuszczowej - im jest jej więcej, tym większa szansa, że hormony płciowe zamiast we krwi znajdą się w tej tkance. Ponadto, otyłe kobiety są bardziej podatne na choroby układu krążenia, a stosowanie przez nie antykoncepcji hormonalnej jeszcze bardziej zwiększa ryzyko zachorowania.

Badania krwi przed wdrożeniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych

Badania krwi to kolejne badania, które lekarz ginekolog powinien zlecić przed podjęciem decyzji o stosowaniu antykoncepcji hormonalnej. Ponadto, badania te powinny systematycznie wykonywać również kobiety, które stosują już ten rodzaj antykoncepcji. Wśród badań krwi, które należy wykonać, wyróżnia się morfologię - ogólne i podstawowe badanie krwi, pomocne w wykrywaniu różnych chorób, mogących stanowić przeciwwskazanie do stosowania antykoncepcji hormonalnej. Warto również wykonać rozmaz krwi obwodowej - pozwoli to na ocenę mikroskopową i zbadanie ilości poszczególnych rodzajów krwinek białych. Wzrost albo spadek tych krwinek może wskazywać na obecność różnych schorzeń (np. chłoniaków, białaczek, gruźlicy), w przebiegu których stosowanie antykoncepcji hormonalnej nie jest zalecane. Kolejnym ważnym badaniem jest pomiar poziomu glukozy we krwi (przeciwwskazaniem do stosowania antykoncepcji hormonalnej zawierającej estrogeny jest cukrzyca), a także badania oceniające krzepliwość krwi - nieprawidłowe wyniki są bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania hormonów (zwiększają ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej czy zawału serca). Badanie krwi pozwala również na ocenę poziomu lipidów we krwi - wysoki poziom tłuszczów i cholesterolu jest niebezpieczny, ponieważ antykoncepcja hormonalna negatywnie wpływa na stężenie tych związków - stężenie cholesterolu HDL (który ma pozytywny wpływ na organizm) ulega zmniejszeniu, natomiast wzrasta stężenie trójglicerydów. Wiąże się to ze zwiększonym ryzykiem zawału serca, udaru mózgu czy nadciśnienia tętniczego. Przed rozpoczęciem przyjmowania hormonów warto także wykonać badanie prób wątrobowych, ponieważ organ ten jest bardzo ważny w czasie stosowania takiej antykoncepcji (środki antykoncepcyjne mogą uszkodzić wątrobę, a także zwiększają ryzyko schorzeń z nią związanych takich jak kamica żółciowa czy gruczolaki wątroby). Zaleca się także zbadanie poziomu naturalnych hormonów płciowych kobiety w celu określenia, czy ich działanie jest prawidłowe.

Pomiar ciśnienia tętniczego

Przed wprowadzeniem antykoncepcji hormonalnej, konieczny jest pomiar ciśnienia tętniczego - również wszystkie kobiety stosujące już tę metodę zapobiegania ciąży powinny mierzyć ciśnienie raz w tygodniu. Wiąże się to z wyższym ryzykiem rozwoju nadciśnienia tętniczego - u kobiet korzystających z hormonalnej antykoncepcji nadciśnienie występuje ok. 2-3 razy częściej w porównaniu do kobiet jej niestosujących. Nadciśnienie rozwija się zazwyczaj po kilku latach od rozpoczęcia przyjmowania hormonów i częściej występuje u pacjentek narażonych na inne czynniki ryzyka chorób układu krążenia (takie jak palenie papierosów, otyłość, podwyższone stężenie cholesterolu). Dlatego przy wysokim ciśnieniu tętniczym antykoncepcja hormonalna nie jest wskazana.

Badanie genetyczne, które należy wykonać przed rozpoczęciem stosowania antykoncepcji hormonalnej

Pakiet badań genetycznych w kierunku raka piersi, raka jajnika, zakrzepicy i POF

Jeżeli rozważasz stosowanie lub stosujesz antykoncepcję hormonalną, powinnaś wykonać badanie genetyczne w kierunku raka piersi, raka jajnika, zakrzepicy i POF. Antykoncepcja hormonalna może znacznie zwiększać ryzyko tych schorzeń, zwłaszcza w przypadku obecności predyspozycji genetycznych.

Badanie wskaże poziom ryzyka związanego z zachorowaniem na:

zakrzepicę

raka piersi

raka jajnika

POF

Dowiedz się więcej

Zanim pacjentka zdecyduje się na stosowanie hormonalnej antykoncepcji, warto wykonać badanie genetyczne w kierunku obecności mutacji, które zwiększają ryzyko zachorowania na poważne schorzenia takie jak zakrzepica czy rak piersi. Zakrzepica jest chorobą, która polega na zaburzeniu procesów krzepnięcia krwi i tworzeniu zakrzepów wewnątrz naczyń krwionośnych, które mogą prowadzić do zatoru tętnicy płucnej. Zakrzepica spowodowana jest m.in. obecnością w DNA mutacji genów F5 i F2. Objawy zakrzepicy (takie jak obrzęk kończyn czy ból w trakcie chodzenia) mogą pojawić się w każdym momencie przyjmowania hormonów, najczęściej jednak występują w ciągu pierwszego roku stosowania. Badania wskazują, że w przypadku kobiet stosujących antykoncepcję zawierającą estrogeny, ryzyko zachorowania na zakrzepicę zwiększa się od 2 do 6 razy w porównaniu do kobiet jej niestosujących. Ryzyko to znacznie wzrasta, jeżeli w DNA kobiety obecne są dodatkowo genetyczne uwarunkowania do rozwoju zakrzepicy. W przypadku jednoczesnego stosowania hormonalnej antykoncepcji i obecności mutacji typu Leiden w genie F5 w układzie heterozygotycznym (gdy tylko jedna kopia genu jest zmutowana), ryzyko zachorowania na zakrzepicę jest o 28-35 razy większe niż u kobiet bez uwarunkowań genetycznych. U pacjentek, u których obie kopie tego genu są zmutowane, ryzyko to jest ok. 120 razy większe. W przypadku stosowania estrogenów i obecności mutacji w genie F2, ryzyko zachorowania na zakrzepicę jest ok. 16 razy wyższe w porównaniu do kobiet bez tej mutacji.

Innym zagrożeniem związanym z hormonalną antykoncepcją jest wzrost ryzyka zachorowania na raka piersi - ryzyko to wzrasta w przypadku nosicielek mutacji w genach BRCA1 i BRCA2. Geny te biorą udział w procesach naprawy uszkodzeń DNA, a mutacje w nich obecne predysponują do rozwoju raka piersi i jajnika. Potwierdzenie obecności takiej mutacji dzięki przeprowadzeniu badania genetycznego pozwoli na zastosowanie odpowiedniej profilaktyki (np. poprzez rezygnację z antykoncepcji hormonalnej), co zmniejszy ryzyko zachorowania na raka.

Statystyki:
0 komentarzy
2207 wyświetleń

Najnowsze komentarze

Brak komentarzy - skomentuj pierwszy!

Zdrowa antykoncepcja

Obciążenia genetyczne i antykoncepcja hormonalna to groźne połączenie. Dowiedz się, czy jesteś w grupie ryzyka!

Zdrowa antykoncepcja

• Dla kobiet używających lub zamierzających używać środki antykoncepcji hormonalnej

• Badania genetyczne wykryją skłonności genetyczne do zaburzeń krzepliwości krwi, nowotworów i przedwczesnego wygasania jajników

Test wskaże poziom ryzyka związanego z zachorowaniem na:

przedwczesnego wygasania jajników

nowotworu piersi

zakrzepicy (trombofilii wrodzonej)

nowotworu jajników

Cena badania:

1 069 zł